Wczasy w Gawrych Rudzie

W pólnocnej części Województwa Podlaskiego leży Suwalszczyzna, kraina której położenie na mapie bezbłędnie wskaże większość Polaków. Od lat jest atrakcyjną ofertą dla turystów. Suwalszczyzna słynie z pięknych krajobrazów, licznych jezior i czystego powietrza. Tutejsza przyroda zachowała nieskażony charakter. W celu ochrony tych walorów w 1989 r. powstał Wigierski Park Narodowy. Powierzchnia parku wynosi około 15000 ha i obejmuje między innymi największe jezioro w tym regionie, Wigry. Właśnie tu na skraju Wigierskiego Parku Narodowego znajduje się Gawrych Ruda.

Gawrych Ruda jest to rozległa wieś letniskowa, otoczona lasami Puszczy Augustowskiej, pięknie położona na południowo zachodnim brzegu zatoki Uklei jeziora Wigry oraz jeziorem Staw i jeziorami Czarnym, Długim i Okrągłym.

A teraz kilka słów historii o tych ziemiach...
W rejonie jeziora Wigry miedzy innymi w pobliżu Gawrych Rudy odkryto ślady osadnictwa klasycznej kultury neolitycznej, zwaną kulturą ceramiki sznurowej. Mała liczba znalezisk w tym rejonie świadczy o słabym zaludnieniu a charakter znalezisk, głównie zabytki krzemienne o zapóżnieniu cywilizacyjnym.

W drugiej połowie pierwszego tysiąclecia naszej ery tereny obecnej suwalszczyzny zamieszkiwało plemię wywodzące się z Bałtów Zachodnich, odłam Prusów, Jaćwingowie. Na podstawie wykopalisk wynika, że główne centrum plemienne znajdowało się na Górze Zamkowej w okolicach Szurpił. Lud ten prowadził liczne najazdy łupieżcze na tereny księstw ruskich i polskich. W wyniku odwetowych najazdów polsko - ruskich i krzyżackich prowadzonych w latach 1248 - 1255 Jaćwingowie zostali prawie doszczętnie wymordowani. Ostateczny koniec Jaćwieży datuje się na rok 1283. Przez następne około 100 lat trwały walki między Krzyżakami i Litwinami o ziemie po Jaćwieży. W tym okresie zahamowane zostało wszelkie osadnictwo na tych terenach.

W 1422 roku została wytyczona granica między Krzyżakami a Wielkim Księstwem Litewskim, któremu przypadł we władanie obszar obecnej Suwalszczyzny. W XV wieku pod władaniem książąt litewskich rozpoczęło się wykorzystywanie bogactw puszczańskich. Przyznawano pozwolenia na pozyskiwanie tych dóbr bartnikom, smolarzom, budnikom, sianożęcom, osacznikom. Dało to początek powstania pierwszych osad i wsi. Gospodarkę leśną w puszczach prowadzili leśniczowie, stopniowo puszcze zostały przemianowane na leśnictwa, które były następnie dzielone na ostępy.

Od 1661 roku dzierżawczynią leśnictw położonych w bezpośrenim sąsiedztwie Wigier: nowodworskiego, perstuńskiego i przełomskiego została Konstancja z Wodyńskich Butlerowa, wdowa po dowódcy zaciężnych wojsk cudzoziemskich Gotfrydzie Wilhelmie Butlerze. Butlerowa rozpoczęła zagospodarowywanie tychże terenów, między innymi zakładała rudnie - dymarkowe wytwórnie żelaza. Wśród takich rudni w roku 1665 założona została Ruda na Hrudzie (Gawrych Ruda). Przez lata właścicielami jej była rodzina Suchockich osadników z Mazowsza. Od imienia jednego z nich Gabriela (Gawrycha) wieś zaczęto nazywać Rudą Gawrycha.

Aż do połowy XIX wieku w puszczach istniał przemysł rudniczy, pozyskiwano smołę i wypalano węgiel drzewny. Pod koniec XIX wieku nastąpił upadek tego przemysłu i wsie rudników i smolarzy zaczęly zamieniać się w ubogie wsie rolnicze.

W chwili obecnej wieś należy do gminy Suwałki. Ludność mieszkająca we wsi w większości pracuje poza rolnictwem w pobliskich Suwałkach.

We wsi znajduje się ładny kościół z wieżą o wysokości 33 m wybudowany w latach 1983-1985.

Przy strudze łączącej jezioro Staw z jeziorem Wigry stoi drewniany młyn wodny z początku XX wieku. Budynek należy obecnie do Ośrodka Zarybieniowego PZW w Gawrych Rudzie. Ośrodek prowadzi hodowlę narybku do zarybiania jezior i rzek Suwalszczyzny. Hoduje także pstrąga tęczowego i jesiotra do celów konsumpcyjnych, sprzedaż prowadzona jest na miejscu.

Gawrych Ruda sąsiaduje bezpośrednio z Płocicznem. W tej letniskowej wsi założonej w połowie XVII jako osada smolarzy i węglarzy znajduje się wyjątkowa atrakcja turystyczna: Wigierska Kolejka Wąskotorowa. Zbudowana przez Niemców w czasie I wojny światowej służyła do przewozu pozyskiwanego w puszczy drewna. Pierwotnie kursowała pomiędzy tartakiem w Płocicznie a Maćkową Rudą i Gibami, obecnie na trasie (10 km) między Płocicznem a Krusznikiem wozi turystów.